Prawo autorskie

Kwestie dotyczące prawa autorskiego i praw pokrewnych reguluje ustawa z dnia 04 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994, Nr 24, poz. 83 z późn. zm.) („ustawa”).


Przedmiot prawa autorskiego
Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:

  1. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe),
  2. plastyczne,
  3. fotograficzne,
  4. lutnicze,
  5. wzornictwa przemysłowego,
  6. architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne,
  7. muzyczne i słowno-muzyczne,
  8. sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,
  9. audiowizualne (w tym filmowe).

Opracowanie cudzego utworu, w szczególności tłumaczenie, przeróbka, adaptacja, jest przedmiotem prawa autorskiego bez uszczerbku dla prawa do utworu pierwotnego. Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (jest to tzw. prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. Za opracowanie nie uważa się utworu, który powstał w wyniku inspiracji cudzym utworem.
Nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego: 1) akty normatywne lub ich urzędowe projekty, 2) urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole, 3) opublikowane opisy patentowe lub ochronne, 4) proste informacje prasowe.

 

Podmiot prawa autorskiego

Autorskie prawa osobiste powstają zawsze na rzecz twórcy, natomiast autorskie prawa majątkowe z reguły powstają na jego rzecz.
Twórcą jest zawsze osoba fizyczna (nigdy osoba prawna), która wniosła twórczy wkład w powstanie utworu. Twórcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu.
Dopóki twórca nie ujawnił swojego autorstwa, w wykonywaniu prawa autorskiego zastępuje go producent lub wydawca, a w razie ich braku - właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.
Współautorstwo zachodzi, gdy utwór stanowi rezultat pracy więcej niż jednej osoby. Do powstania tego typu utworu konieczne jest, aby jego wszystkie części miały twórczy i indywidualny charakter. Nie można zatem uznać za współautora osobę, która dostarczyła tylko ogólny pomysł lub koncepcję dzieła. Wkłady współautorów powinny tworzyć również jedno dzieło, a nie być tylko sumą poszczególnych elementów. Niezbędnym elementem jest współpraca autorów polegająca na zamiarze stworzenia wspólnego dzieła; nie może ono powstać niezależnie od woli twórców, musi istnieć choćby dorozumiane porozumienie.
Współtwórcom przysługuje prawo autorskie wspólnie. Domniemywa się, że wielkości udziałów są równe (domniemanie równości udziałów). Każdy ze współtwórców może wykonywać prawo autorskie do swojej części utworu mającej samodzielne znaczenie, bez uszczerbku dla praw pozostałych współtwórców. Do wykonywania prawa autorskiego do całości utworu potrzebna jest zgoda wszystkich współtwórców. Do autorskich praw majątkowych przysługujących współtwórcom stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych.
Utwory pracownicze powstają w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy i pracownik nabywa prawa autorskie do nich z chwilą przyjęcia utworu przez pracodawcę, w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej, z chwilą przyjęcia utworu pracodawca nabywa własność przedmiotu, na którym utwór utrwalono.
Autorskie prawa majątkowe do utworu zbiorowego, w szczególności do encyklopedii lub publikacji periodycznej, przysługują producentowi lub wydawcy, a do poszczególnych części mających samodzielne znaczenie - ich twórcom.

 

Treść prawa autorskiego

Autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i nie podlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

  1. autorstwa utworu,
  2. oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo,
  3. nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania (prawo do integralności),
  4. decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności,
  5. nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Autorskie prawa majątkowe są prawami podmiotowymi o charakterze bezwzględnym, polegającymi na tym, że twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

 

Dozwolony użytek chronionych utworów

Własny użytek osobisty. Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Nie upoważnia to jednak do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym.
Przedruk prasowy. Wolno rozpowszechniać w celach informacyjnych w prasie, radiu i telewizji:

  1. już rozpowszechnione:
    a) sprawozdania o aktualnych wydarzeniach,
    b) aktualne artykuły na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione,
    c) aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie,
  2. krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów, o których mowa powyżej,
  3. przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych,
  4. mowy wygłoszone na publicznych zebraniach i rozprawach; nie upoważnia to jednak do publikacji zbiorów mów jednej osoby,
  5. krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów (art. 25). Rozpowszechnianie utworów jest w tym wypadku dozwolone zarówno w oryginale, jak i w tłumaczeniu.

Prawo cytatu wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości.

 

Czas trwania autorskich praw majątkowych

Prawo autorskie ma charakter terytorialny, tzn. autorskie prawa osobiste i majątkowe do danego utworu chronione są na podstawie ustawy danego kraju jedynie na jego obszarze. Prawa autorskie zarówno majątkowe jak i osobiste, powstają z chwilą ustalenia dzieła (jego uzewnętrznienie, w jakiejkolwiek postaci, umożliwiające odbiór utworu przez inną osobę niż twórca). Autorskie prawa osobiste trwają bezterminowo. Autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu:

  1. od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich - od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych,
  2. w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany - od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość,
  3. w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca (np. przy dziełach zbiorowych) - od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony - od daty jego ustalenia,
  4. w odniesieniu do utworu audiowizualnego - od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego (art. 36).

 

Przejście autorskich praw majątkowych

Autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych albo umowy o korzystanie z utworu (licencja). Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych oraz umowa licencyjna wyłączna wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji. Jeżeli w ciągu dwóch lat od odstąpienia lub wypowiedzenia umowy, twórca zamierza przystąpić do korzystania z utworu, ma obowiązek zaoferować to korzystanie nabywcy lub licencjobiorcy, wyznaczając mu w tym celu odpowiedni termin.
Pola eksploatacji. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych oraz umowa licencyjna obejmują pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności:

  1. w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu - wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową,
  2. w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono - wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy,
  3. w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 powyżej - publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym (Internet).

Jeżeli w umowie nie określono sposobu korzystania z utworu, powinien on być zgodny z charakterem i przeznaczeniem utworu oraz przyjętymi zwyczajami.
Wynagrodzenie. Jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Jeżeli w umowie nie określono wysokości wynagrodzenia autorskiego, wysokość wynagrodzenia określa się z uwzględnieniem zakresu udzielonego prawa oraz korzyści wynikających z korzystania z utworu.
Oryginał i egzemplarz utworu. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, przejście autorskich praw majątkowych nie powoduje przeniesienia na nabywcę własności egzemplarza utworu. Nabywca oryginału utworu jest obowiązany udostępnić go twórcy w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do wykonywania prawa autorskiego. Nabywca oryginału może jednak domagać się od twórcy odpowiedniego zabezpieczenia oraz wynagrodzenia za korzystanie. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych do utworu. Wprowadzenie do obrotu oryginału albo egzemplarza utworu na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego wyczerpuje prawo do zezwalania na dalszy obrót takim egzemplarzem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem jego najmu lub użyczenia.
Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, nabycie od twórcy egzemplarza projektu architektonicznego lub architektoniczno-urbanistycznego obejmuje prawo zastosowania go tylko do jednej budowy.
Nadzór autorski. Korzystający z utworu jest obowiązany umożliwić twórcy przed rozpowszechnieniem utworu przeprowadzenie nadzoru autorskiego. Jeżeli ustawa lub umowa nie stanowią inaczej, za wykonanie nadzoru autorskiego nie przysługuje twórcy odrębne wynagrodzenie. Twórcy utworu plastycznego przysługuje prawo do sprawowania odpłatnego nadzoru autorskiego. Sprawowanie nadzoru autorskiego nad utworami architektonicznymi i architektoniczno-urbanistycznymi regulują odrębne przepisy.
Umowa licencyjna uprawnia do korzystania z utworu w okresie pięciu lat na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę, chyba że w umowie postanowiono inaczej. Po upływie tego terminu prawo uzyskane na podstawie umowy licencyjnej wygasa.
Jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja niewyłączna).
Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, a licencji udzielono na czas nie oznaczony, twórca może ją wypowiedzieć z zachowaniem terminów umownych, a w ich braku na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego. Licencję udzieloną na okres dłuższy niż pięć lat uważa się, po upływie tego terminu, za udzieloną na czas nie oznaczony (art. 68).

 

Programy komputerowe

Programy komputerowe podlegają ochronie tak jak utwory literackie, lecz występuje tu odrębny model ochrony. W orzeczeniu WSA w Warszawie z dnia 09 stycznia 2007 roku (III SA/Wa 1664/2006) uznano, że „programy komputerowe są odrębną od dzieł literackich, publicystycznych i naukowych kategorią utworów w rozumieniu prawa autorskiego”. Jedynie, w tym zakresie, w którym szczególne postanowienia prawa autorskiego nie wprowadzają odrębnych rozwiązań w odniesieniu do ochrony programów, stosuje się przepisy ustawy.
Ochrona przyznana programowi komputerowemu obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia. Idee i zasady będące podstawą jakiegokolwiek elementu programu komputerowego, w tym podstawą łączy, nie podlegają ochronie. Prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przysługują pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej.
Autorskie prawa majątkowe do programu komputerowego obejmują prawo do:

  1. trwałego lub czasowego zwielokrotnienia programu komputerowego w całości lub w części jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie; w zakresie, w którym dla wprowadzania, wyświetlania, stosowania, przekazywania i przechowywania programu komputerowego niezbędne jest jego zwielokrotnienie, czynności te wymagają zgody uprawnionego,
  2. tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu lub jakichkolwiek innych zmian w programie komputerowym, z zachowaniem praw osoby, która tych zmian dokonała,
  3. rozpowszechniania, w tym użyczenia lub najmu, programu komputerowego lub jego kopii. Gdyby się jednak okazało, że ogólna ochrona utworów (prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu) byłaby w jakimś aspekcie bardziej intensywna niż przewidziana dla programów, należy przyjąć tę szerszą ochronę.

Treść autorskich praw majątkowych do programu komputerowego jest szersza niż przewidziana dla innych utworów, co wynika z:

  1. ustanowienia, w ramach praw majątkowych, uprawnienia do wprowadzenia zmian do programu, nawet w sytuacjach gdy nie wiąże się to ze zwielokrotnianiem programu (prawo do integralności utworu zostało przesunięte do grupy autorskich praw majątkowych),
  2. całkowitego wyłączenia dozwolonego użytku osobistego względem programów komputerowych (wynika z tego, że monopolem autorskim objęte zostało dokonywanie opracowań programu lub wprowadzenie innych zmian wiążących się ze zwielokrotnianiem),
  3. regulacji wyznaczającej dopuszczalne granice dokonywania dekompilacji i korzystania z jej wyników,
  4. niestosowania w odniesieniu do programów komputerowych części przepisów regulujących dozwolony użytek publiczny.

Prawa użytkownika oznaczają, że legalny dysponent programu (nabywca kopii programu i licencjobiorca), w przypadku braku odmiennej umowy, może bez zgody uprawnionego (podmiotu prawa autorskiego) zwielokrotniać program w całości lub w części, a także tłumaczyć, przystosowywać i zmieniać go w tym zakresie, w jakim jest to niezbędne do korzystania z programu zgodnie z jego przeznaczeniem.

 

Ochrona autorskich praw osobistych

Ochrona autorskich praw osobistych polega na tym, że twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.
Ochrona autorskich praw majątkowych polega na tym, że twórca, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:

  1. zaniechania naruszenia,
  2. usunięcia skutków naruszenia,
  3. naprawienia wyrządzonej szkody:
    a/ na zasadach ogólnych,
    b/ poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu,
  4. wydania uzyskanych korzyści (art. 79).

 

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2015 sygn. akt. SK 32/14 orzekł, że:

Art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (...) w zakresie, w jakim uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej – w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zakwestionowana została, więc zasada dochodzenia trzykrotności wysokosci poniesionej szkody w przypadku zawinionego nieuprawnionego korzystania z utworu.

Kancelarie prawnicze | Lawyers Poland | Law firms Poland | Kancelaria Prawna | Radca Prawny | Adwokat | Prawnik | Prawnik Warszawa

4mk- grafika

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.